Sağlık Bakanlığı Türkiye Sağlık Kurumu Sağlık Ekonomisi ve Finansmanı Bölümü

Uz. Hakan Oğuz ARI – Dr. Hasan Gökhun ÖNCÜL

Hıfzıssıhha Mektebi’nin kuruluşu ile ilgili ilk karar, 17.5.1928 gün ve 1267 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi Hakkında Kanun” da yer almışsa da, fiili kuruluş tarihi 2 Kasım 1936’dır.

Bu kanunda tek bir kuruluş olarak yer alan Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi, 30.12.1940 gün ve 3959 sayılı kanunla, Hıfzıssıhha Enstitüsü ve Hıfzıssıhha Mektebi olarak iki kuruluş haline dönüştürülmüştür.

İlk kuruluş kanununda Hıfzıssıhha Mektebi’nin daha çok eğitim amacı ön plana çıkarılmıştır. 02.01.1941 tarih ve 3959 sayılı kanun ile okulun amaç ve işlevleri genişletilmiştir. Bu çerçevede kanunun 7., 8. ve 9. maddeleri düzenlenmiş ve bu maddeler kurumun eğitimle ilgili görevlerini biraz daha genişletmiştir.

Hıfzıssıhha Mektebi, kuruluş tarihinden itibaren koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetleri ile halk sağlığı kapsamına giren pek çok konuda görev alan veya alacak olan her kademedeki personelin eğitimi için ulusal ve uluslararası kısa ve uzun dönemli eğitim programları düzenleyerek ve bilimsel araştırmalar ile yayınlar yaparak ülkemiz sağlık sisteminde büyük bir boşluğu doldurmuştur.

Eğitim ve araştırma faaliyetlerini sürdüren Hıfzıssıhha Mektebi, 1982 yılında çıkan Yüksek Öğretim Kanunu ile fonksiyonunu kaybetmiş ve akademik personeli üniversitelere geçmiştir. 2003 yılı Mart ayında ise, Sağlıkta Dönüşüm Programı faaliyetleri altında Cumhuriyetimizin kuruluşu ile birlikte var olan fakat zamanla sadece yasalarda varlığını sürdüren Hıfzıssıhha Okulu’nu çağdaş bir anlayışla ve günümüzün ihtiyaçlarına cevap verecek tarzda yeniden canlandırmak amacıyla Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü yeniden kurulmuş ve 23 sayılı çalışma yönergesi ile görev ve sorumluluk alanları belirlenmiştir.

Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü 2003 yılından itibaren yürütmekte olduğu faaliyetlerini Makamın 10 Ekim 2008 tarihli ve 2233 sayılı Olur’ları ile Türkiye Sağlık Kurumu adı altında Sağlık Bakanlığı’na bağlı müstakil bir birim olarak sürdürmek üzere yeniden yapılanmıştır. Hıfzıssıhha Mektebi tarafından yürütülen tüm faaliyetler Türkiye Sağlık Kurumu’na devredilmiştir. Yeniden yapılanma ile yürütülen çalışmaların devamlılığının sağlanması, sağlık sistemimizin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi, sektörler arası ve uluslararası işbirliğine ilişkin faaliyetlerin hızlı ve etkin bir şekilde yerine getirilmesi amaçlanmıştır.

Bu gelişmeler altında, daha önce Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü altında Sağlık Ekonomisi ve Finansmanı ile Akılcı İlaç Kullanımı ve Farmakoekonomi konularında çalışmak üzere kurulmuş olan bölümümüz Türkiye Sağlık Kurumu organizasyon yapısı altında faaliyetlerini sürdürmektedir.

Bölümümüzün ana çalışma konularına ilişkin bazı başlıklar şunlardır:

Ulusal Sağlık Hesapları çalışmaları

Akılcı İlaç Kullanımı çalışmaları

Klinik Tanı ve Tedavi Rehberlerinin hazırlanması ve güncellenmesi

İlgili mevzuat çalışmalarına katkı sağlanması

Eğitim faaliyetleri

Yayın faaliyetleri

Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla ilişkiler

Ulusal Sağlık Hesapları (USH), ülkelerin farklı kurum ve kuruluşlarının tüm sağlık giderleriyle ilgili bir akış şemasının çıkarılması, kişilerin gerek sağlık sigortası, gerekse kendi ceplerinden yaptıkları sağlık harcamalarının dağılımı ve miktarlarının saptanması ve tüm bunların uluslararası karşılaştırmaları sağlayacak standartlarda yapılabilmesi için OECD (Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü-Organisation for Economic Co-operation and Development) Sağlık Hesapları Sistemi çerçevesinde geliştirilmiş bir sistemdir. Bu anlamda Sağlık Bakanlığı, ilk USH çalışmasına İI Sağlık Projesi kapsamında; 1999-2000 USH’nı ortaya koymak üzere Harvard Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu, Uluslararası Sağlık Sistemleri Grubu ve Sağlık İdaresi Araştırmaları İşletmesi (SİAR) ile birlikte Ekim 2001 tarihinde başlamış ve Nisan 2004 tarihinde tamamlamıştır.

Bu çalışmada sağlık sisteminin performansını iyileştirmede kullanılabilecek temel bilgileri sağlamak ve uluslararası karşılaştırmalarda Türkiye’nin konumunu ortaya koyabilmek hedeflenmiştir.

2001 ve daha sonraki yıllar için Ulusal Sağlık Hesapları çalışmalarının Türkiye İstatistik Kurumu’nda (TÜİK) kurumsallaştırılmasına karar verilmiştir. Bölümümüz bu çalışmalara her aşamada destek vermektedir. Gerek USH formatına uygun olarak veri toplanması, gerekse bu verilerin analizi hususunda TÜİK ile koordine olarak çalışılmakta ve teknik destek sağlanmaktadır.

Bu çerçevede USH ile ilgili alt harcama bileşenleri izlenmekte ve ülkemizde yapılan sağlık harcamalarının analizine imkan verilmektedir. Bu manada özellikle koruyucu sağlık harcamaları, ilaç harcamaları ve kamu-özel sağlık harcamalarının yıllara göre değişimi izlenmekte ve raporlanmaktadır. Bu sayede özellikle son yıllarda sağlık sistemi üzerinde yapılan politika değişikliklerinin yansımaları takip edilebilmektedir.

Akılcı İlaç Kullanımı çalışmaları

Akılcı İlaç Kullanımı çalışmaları kapsamında, Farmakoterapi Eğitici Eğitimleri gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda üniversite öğretim üyeleri ve sahada çalışan hekimlerden oluşan toplam 193 kişiye eğitici eğitimi verilmiştir. Eğitim alan eğiticiler tarafından sahada yapılan eğitimler ile 1.048 hekime de Akılcı İlaç Kullanımı Eğitimi verilmiştir. 22-23 Aralık 2006 tarihleri arasında Ankara’da Akılcı İlaç Kullanımı Çalıştayı gerçekleştirilmiştir. Bunun yanında hem saha araştırmalarına hem de eğitim faaliyetlerine devamedilmektedir.

Klinik Tanı ve Tedavi Rehberlerinin hazırlanması ve güncellenmesi

İlgili mevzuat çalışmalarına katkı sağlanması Eğitim faaliyetleri Yayın faaliyetleri 2002 yılında birinci basamakta çalışan hekimlere yönelik olarak “Birinci Basamağa Yönelik Tanı ve Tedavi Rehberleri” basılmış, 2003 yılında da 39 olan rehber sayısı 69’a çıkarılacak şekilde güncellenip tekrar basımı gerçekleştirilmiştir. Bu rehberlerin güncellenme çalışmaları halen devam etmektedir. Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri’nin 2004 yılında başlayan hazırlık çalışmaları tamamlanmış ve Ekim 2007 tarihinde basımı gerçekleştirilmiştir.

İlgili mevzuat çalışmalarına katkı sağlanması

Ülkemizde özellikle son yıllarda hız kazanan Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu çalışmaları kapsamında, ilgili toplantı ve komisyon görüşmelerine katılım sağlanarak yapılan araştırma ve çalışmaların sonuçları paylaşılmış ve karar vericiler için politika analizlerinde yol gösterici veriler sağlanmıştır.

Eğitim Faaliyetleri

Sağlık Ekonomisi ve Akılcı İlaç Kullanımı çalışmaları kapsamında bölümümüzce Akılcı Farmakoterapi Eğitici Eğitimi ve Akılcı Farmakoterapi Eğitimleri düzenlenmektedir.Ayrıca Dünya Sağlık Örgütü işbirliği ile “Evidence, Money&Drug Selection Farmakoekonomi Eğitimi”- Farmakoekonomi Eğitimi” de düzenlenmiştir.

Sağlık Ekonomisi başlığı kapsamında “Sağlık Ekonomisi Üzerine Kısa Süreli Kurs” düzenlenmiş olup, 2008 yılı içinde, ileri düzey sağlık ekonomisi eğitimi ve sağlık teknolojileri değerlendirme eğitimi yapılması planlanmıştır.

Yayın faaliyetleri

Aşağıdaki kitaplarımızın basım işlemleri tamamlanmış bulunmaktadır. Birinci Basamağa Yönelik Tanı ve Tedavi Rehberleri 2003 Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri 2007

1. Birinci Basamağa Yönelik Tanı ve Tedavi Rehberleri 2003

2. Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri 2007

3. Türkiye Ulusal Sağlık Hesapları 1999-2000

4. Türkiye Ulusal Sağlık Hesapları Hane Halkı Sağlık Harcamaları 2002-2003

5. Türkiye’de Sağlığa Bakış 2007

Ayrıca, Dünya Sağlık Örgütü’nden alınan izne dayalı olarak 10 adet kitabın çevirileri yapılmış ve basım işlemleri gerçekleştirilmiştir. Söz konusu kitapların tümüne Müdürlüğümüz web sitesi aracılığıyla elektronik kütüphane bölümünden ulaşılması mümkündür (http://www.hm.saglik.gov.tr/index.php?option=com_wrapper&Itemid=35).

Ulusal ve Uluslararası kurum ve kuruluşlarla ilişkiler

Bölümümüz Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), Dünya Bankası (WB), üniversiteler, Sosya lGüvenlik Kurumu, Devlet Planlama Teşkilatı, Maliye Bakanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu ile yakın ilişki içinde çalışmaktadır.

Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında yürütülen alt bileşenlerden olan D.2. Halk Sağlığı Okulu’nun Güçlendirilmesi başlığı Kurum Başkanlığımız tarafından yürütülmektedir. Bu kapsamda periyodik olarak yapılan gözden geçirme toplantılarına katılım sağlanmakta ve yürütülen projelerin özelliklerine göre ilgili kurumların uzmanları ile çeşitli toplantı, seminer ve çalıştaylarda bir araya gelinerek ortak çalışma platformları oluşturulmaktadır.

Avrupa Birliği uyum sürecinde Dışişleri Bakanlığı ile birlikte “İşçilerin Serbest Dolaşımı” toplantılarına, WHO Avrupa Bölgesi Ofisi tarafından düzenlenen ve WHO Avrupa Bölgesi Sağlık Bakanlarının katıldığı toplantılara hazırlık amacıyla gerçekleştirilen Yüksek Düzeyli Memurlar Komitesi çalışmalarına, OECD tarafından düzenli olarak gerçekleştirilen Ulusal Sağlık Hesapları Uzmanları ve Ulusal Veri Sorumluları toplantılarına katılım sağlanmaktadır.

TÜİK tarafından düzenlenen Hastane ve Sağlık Harcamaları İstatistikleri konulu projeye, Sağlık Bakanlığının Stratejik Planı konulu toplantılara, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Finansman Yönetiminin Güçlendirilmesi ve Yeniden Yapılandırılması İçin Altyapı Geliştirilmesi Araştırma Projesi toplantılarına katkı sağlanmaktadır.

Bu kapsamda bölümümüzün çalışma alanına giren konularda ilgili kuruluşlarca düzenlenen çeşitli toplantı ve eğitim programlarına katılım sağlayarak, insan gücü kapasitemizin geliştirilmesi ve ülkemiz ihtiyaçlarına yönelik veri üretilerek politika oluşturulma sürecine katkı sağlanması hedeflenmektedir.

OECD Sağlık Bakanları toplantısı sırasında gerçekleştirilen temaslarda gündeme gelen ve OECD ELSA Direktörlüğü Sağlık Bölümü tarafından hazırlanan, “Türkiye Sağlık Sistemi İncelemesi” çalışması teknik açıdan tamamlanmış olup, basım aşamasına gelinmiştir. Bu raporun hazırlanması esnasında Kurum Başkanlığımız, Sağlık Bakanlığı adına koordinasyondan sorumlu birim olarak belirlenmiş ve bugüne kadar konu ile ilgili çalışmaları yürütmüştür.

“OECD Türkiye Sağlık İncelemesi Raporu”, ülkemizde son yıllarda Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında yapılan reformların incelendiği ve sonuçlarının da paylaşıldığı önemli bir çalışmadır. Raporun 2009 yılı başında kamuoyuile paylaşılması planlanmaktadır.

Yapılması Planlanan Çalışmalar

Bölüm Çalışanları Ulusal Sağlık Hesapları Çalışmaları kapsamında, OECD standardında sağlık harcama verileri üretebilmek amacıyla, Türkiye İstatistik Kurumu ile mevcut işbirliğinin artırılması planlanmaktadır. Ayrıca ülkemizin diğer OECD ülkeleri arasında sağlık harcama indikatörleri açısından durumunu ortaya koyabilmek için güncel veri sağlanması önemlidir.

Yine aynı kapsamda kamu sağlık (tedavi-ilaç) harcamalarının da sistematik olarak ortaya konulabilmesi amacıyla daha detaylı analizler yapılması planlanmaktadır.

Ayrıca, Sağlık Bakanlığı hastanelerindeki hizmet ihalelerinin ekonomik açıdan değerlendirilmesi konusunda bir çalışma yürütülmektedir. Bu çalışmada, Sağlık Bakanlığı hastanelerinde, yıllara göre hangi tür hizmet ihalelerinin yapıldığı ve bu ihaleler sonucunda hangi tür maliyetler oluştuğunu inceleyen bir rapor ortaya konacaktır. Bu hizmetlerin ihale edilmesi ile sağlanmış olan kâr/zarar ve hizmetlerin maliyet açısından değerlendirilmesi de bu raporun kapsayacağı önemli bir unsurdur.

Ek olarak, Tanı ve Tedavi Rehberleri geliştirilmesi çalışmalarına devam edilmektedir. Akılcı İlaç Kullanımı eğitimlerinin yaygınlaştırılması kapsamında ilgili eğitimlere devam edilmesi de planlanmaktadır.

Bölüm Çalışmaları

Bölümümüz Dr. Hakkı GÜRSÖZ’ün Başkan Yardımcılığı altında; Dr. Hasan Gökhun ÖNCÜL, Sağ. Kur. Yönt. Uzm. Hakan Oğuz ARI, Dr. Mümine Nurdan DOĞUKAN, Dr. Ayşegül GENÇOĞLU ve Uz. Dr. Banu AYAR’dan oluşan ekiple çalışmalarını sürdürmektedir.