Maliyet-Etkililik Oranları

 

0 Maliyet etkilliiğin ölçüsü maliyet etkililik oranları (MEO) ile ifade edilir. Oranlar hesaplanırken paya “ek maliyet”, paydaya da “ek etkililik” konur.

MEO?

MALİYETyeni ilaç? MALİYETeski ilaç

ETKİLİLİKyeni ilaç? ETKİLİLİKeski ilaç

o Maliyet etkiliğin ölçüsü maliyet etkililik oranları (MEO) ile ifade edilir. Oranlar hesaplanırken paya “ek maliyet”, paydaya da “ek etkililik” konur. Maliyet etkililik oranları hesaplanırken, “ek maliyet” ve “ek etkililik”, maliyet-etkililiğini sorguladığımız ilacın maliyetinden ve etkiliğinden, karşılaştırdığımız ilacın maliyeti ve etkililiği düşülerek hesaplanır.

Burada maliyetten kastedilen ilaç birim fiyatlarının ötesinde, ilacın kullanıldığı ve kullanılmadığı durumlarda oluşacak toplam sağlık maliyetleridir (ör: ortaya çıkan sağlık sonuçları ve komplikasyonların maliyeti, ek doktor vizitesi, tetkik maliyeti, vb.).

o Genellikle maliyet-etkililik hesaplamalarında yeni ilaçlarla şu anda kullanımda olan ilaçlar karşılaştırılır. Çok özel durumlar dışında, karşılaştırma grubu olarak plasebo (yani sıfır maliyet, sıfır etkililik) alınmaz.

– Yeni ilaçlar ile eski ilaçların karşılaştırılması sonucu elde edilen oranlara “ilave maliyet etkililik oranları (İMEO)” denir.

– Yeni ilaçlar ile plasebo (ya da tedavi vermeme seçeneğinin) karşılaştırılması sonucunda elde edilen oranlara ise “ortalama maliyet etkililik oranları” denir. Ortalama etkililik oranları özel durumlar dışında pek bir anlam ifade etmezler.

Örneğin; ileri evre prostat kanserinde yaşam süresini uzatan yeni bir ilaç geliştirildiğini varsayalım. Yapılan klinik çalışmalarda, yeni ilacın kullanıldığı hastalarda ortalama yaşam beklentisinin 18 ay (1,5 yıl), eski ilacın kullanıldığı hastalarda ise yaşam beklentisinin 12 ay (1 yıl) olduğu gösterilmiş. Yeni ilacın maliyetinin 2.400 TL, eski ilacın maliyetinin ise 2.000 TL olduğu biliniyor.

-TABLO-

İlave maliyet etkililik oranı = Ek maliyet / Ek etkililik= 400 / 0,5= 800 TL/ yıl

Diğer bir deyişle “kazanılmış yaşam yılı başı maliyet = 800 TL”.

Bir ilacın maliyet etkili olabilmesi için, bu ilaç için elde edilen İMEO’larının, o ülke sağlık sisteminde kabul edilebilir en yüksek maliyet etkililik oranından daha düşük olması gerekir. Bu oran ülkeye ve o ülkenin sağlık alım gücüne göre değişir. Örneğin İngiltere için bu oran £20.000-30.000 / QALY, A.B.D. için $50.000 / QALY’dir. Türkiye için tanımlanmış bir değer bulunmamaktadır. Ancak Dünya Sağlık Örgütü, ülkelerin kişi başına düşen gayrisafi milli hasılasının üç katından az olan MEO değerlerinin maliyet etkili olarak kabul edilmesini önermektedir.

Birkaç ipucu

Oran arttıkça, değerlendirilen ilaç ya da sağlık teknolojisinin maliyet-etkililiği o kadar azalır. Oran azaldıkça maliyet etkililik artar.

Negatif oranlar, yeni ilacın kullanılması durumunda, eski ilaca göre hem daha fazla sağlık etkisi elde edileceğini, hem de toplam maliyetin düşeceğini ifade eder. Bu durumda akılcı seçim her zaman yeni ilacın kullanımı yönünde olacaktır. Bu durumdaki yeni ilaca “baskın (dominant) seçim” denir.

 

Kaynaklar

Devlin N, Parkin D. Does NICE have a costeffectiveness threshold and what other factors influence its decisions? A binary choice analysis. Health Econ. 13(5):437-52, 2004.

Ubel PA, Hirth RA, Chernew ME, Fendrick AM. What is the price of life and why doesn’t it increase at the rate of inflation? Arch Intern Med. 163(14):16371641, 2003.

WHO Commission. Macroeconomics and health: investing in health for economic development. Report of the Commission on macroeconomics and health. Geneva: World Health Organization, 2001.