İndikatör Yönetimi

İndikatör Yönetimine İlişkin Uygulama Dokümanları ve Örnek Formlar yayımlandı.

İndikatör Yönetimine İlişkin Uygulama Dokümanları ve Örnek Formlar yayımlandı.

Sağlık Bakanlığı Performans Yönetimi ve Kalite Geliştirme Daire Başkanlığı tarafından yayımlanan indikatör yönetimi konusunda aşağıdaki açıklamalar yer almakta:

Ölçme, bireylerin, nesnelerin ya da sistemlerin belirli özelliklere sahip olup olmadığının, sahipse sahip oluş derecesinin belirlenerek sonuçların sembollerle ve özellikle sayı sembolleriyle ifade edilmesidir. Değerlendirme ise, ölçme sonuçlarını bir ölçütle kıyaslayarak ölçülen nitelik hakkında bir karara varma sürecidir. Yani, ölçme, bir tanımlama işlemidir. Değerlendirme ise, bir yargılama işlemidir ve ölçme sonucunun bir ölçütle karsılaştırılmasına dayanır.

Sağlık hizmeti farklı yapılanmalarla ve farklı sistemler içinde sunulabilir. Ancak tüm sağlık hizmeti yapılanmalarında ortak amaç “… doğru işlemleri, doğru kişilere, doğru zamanda uygulamak ve ilk defasında doğru yapmak.”tır. Bu da kaliteyi sürekli iyileştirmek ve geliştirmekle mümkün olacaktır. Bu amaç doğrultusunda hareket edebilmek ve kaliteli hizmet sunumunu sağlayabilmek için ilk önce sistemin nitelik ve nicelik olarak bu hedefin neresinde olduğunu görmek gerekmektedir.

Kalite yönetiminde kararlar kanıta (veriye) dayalı olmak durumundadır. Yani; hizmetin kalitesini, verimliliğini, etkinliğini, sonuçlarını izlemek, hesap verebilirlik, ileriye dönük politikalar oluşturmak, planlama ve karşılaştırma yapabilmek, ölçmek ve ölçüm sonuçlarını değerlendirmekle mümkün olacaktır. Görülüyor ki; kalite ve ölçüm kültürü birbirinden ayrılmaz iki unsurdur.  Ancak ölçüm kültürü ciddi bir öğrenme süreci gerektirmektedir. Kurum çalışanları; veri toplama ile ilgili uygulamaları, sonuçları nasıl yorumlayacaklarını ve iyileştirme faaliyetlerini nasıl planlayacaklarını süreç içinde öğreneceklerdir.

Bu öğrenme sürecinde; indikatör takibi ve yönetimi konusunda bazı örnek uygulamalarla çalışanlarımıza destek olmamız gerektiğini düşünüyoruz.  Daire Başkanlığı olarak; “Hizmet Kalite Standartları İndikatör Yönetimi” bölümünde yer alan bazı indikatörlerle ilgili olarak hazırladığımız, örnek indikatör kartlarını ve örnek formları sizlerle bu bölümde paylaşıyoruz.

Kurumlar; burada yer verilmeyen diğer indikatörler için, verdiğimiz örneklerden yola çıkarak, kendi yapılanmaları ve ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmak suretiyle indikatör kart ve formlarını oluşturmalı ve uygulamalarını bu yönde yürütmelidirler.

İndikatör kartında verilen bazı bölümler asgari olarak sizlerin kurumlarınızda oluşturduğunuz kartlarda da bulunması gereken bölümlerdir. Bu bölümler aşağıda sıralanmıştır:

  • Hesaplama Yöntemi
  • Hedef Değer
  • Alt indikatörler
  • Veri kaynağı
  • İlgili Formlar
  • Veri Toplama periyodu
  • Veri Analiz Periyodu
  • Sorumlular

Görüldüğü gibi, indikatör kartı bir anlamda indikatörün kimliğidir de diyebiliriz. Burada neyi ölçeceğimiz, hangi yöntemlerle nasıl ve ne zaman ölçeceğimiz, ne zaman değerlendireceğimiz, sorumluların kimler olduğuna ilişkin bilgiler mevcuttur.

İndikatör kartında mutlaka bulunması gereken başlıklardan biri olan hedef değerin ölçme faaliyetine başlamadan önce belirlenmesi çok sağlıklı olmayabilir. Kurumlarda hedef değerin belirlenebilmesi için öncelikle mevcut durumun tespit edilmesi ve analizi gerekir. Sonrasında analiz sonuçlarına göre hedef değer belirlenebilir. Bu durumda, kurumlarımız en geç 01 Ağustos 2011 tarihine dek, o güne kadar elde ettikleri verilere ve yaptıkları analizlere dayanarak, her bir indikatör için hedef değer belirlemeli ve kartlarında buna yer vermelidirler. Kurum hedeflediği noktaya ulaştıktan sonra daha iyi bir noktayı hedefleyebilir ve kartı bu yönde tekrar düzenleyebilir.

İndikatör takibi sırasında sonucu yorumlayabilmek ve gerektiğinde geriye dönüp kök neden analizi yapabilmek için ek bilgi ve veriye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle veri toplamaya başlamadan önce indikatörle birlikte hangi ek verilere ve hangi ek sonuçlara ihtiyaç bulunduğuna karar verilmelidir. Bu amaçla alt indikatörler de oluşturulmalı ve bunlara indikatör kartında yer verilmelidir. İlk etapta; burada verilen örneklerden de yola çıkarak biraz araştırma ve biraz da hayal gücüyle alt indikatörleri belirleyebilirsiniz. Uygulamalarınız ilerledikçe, kurumlarınızda bu yönde tecrübe ve deneyim arttıkça sistemlerinizi geliştirilebilir ve daha detaylı analizler yapabilirsiniz.

Veri kaynağı kurumdan kuruma farklılık gösterebilir. Örneğin bir kurumda elektronik ortamdan elde edilen bir veriye, başka bir kurumda manuel kayıtlardan ulaşılıyor olabilir.

Her bir indikatörün veri toplama ve analizinden sorumlu kişi veya gruplar belirlenmelidir. İndikatörün tipine, kurumun işleyişine ve veri kaynaklarına göre sorumlular değişebilir. Sorumlu bir kişi olabileceği gibi, bir klinik bölüm ya da bir komite de olabilir. Ancak tüm indikatör takiplerinin yönetiminde kalite yönetim birimi koordinasyon görevini yürütmeli, veri sorumlularının bu konuda eğitilmesi, bilinçlendirilmesi konusunda gerekenlerin yapılmasını sağlamalı ve indikatör sonuçlarının değerlendirilmesinde üst yönetim ve sorumlular ile birlikte çalışmalıdır.

Elbette indikatör takibinde amaç, bu kartların ve formların hazırlanması değildir. Kart ve formlar ölçme ve değerlendirme işlemi için birer araç olarak kullanılacaktır. Asıl hedef, ölçmek, değerlendirmek, iyileştirmek, bu aşamaların sağlıklı ve sürekli bir şekilde tekrarlanmasını sağlamak ve nihayetinde kaliteli hizmet sunumunu sağlamaktır.

Bu çalışmalar sırasında; indikatör sonuçlarının ipucu verdiği, yönlendirici rolü olduğu ancak kesin yargılara götürmemesi gerektiği unutulmamalıdır. Başka bir ifade ile; indikatör sonuçları işaret eder, soru sorar, uyarır. Bu nedenle direk kararlar verdiren kriterler haline gelmemelidir. Sonuçları değerlendirirken her zaman “Neden” diye sormak önemlidir. Sebepleri farklı açılardan, çok yönlü olarak sorgulamak sistemi iyileştirirken isabetli adımlar atılmasını sağlayacaktır.

Ölçme ve değerlendirme sürekli bir çaba, sabır ve mücadele gerektiren bir çalışmadır. Bu konuda gerçekleştirilecek uygulamalar zaman içinde tecrübe kazanıldıkça daha iyi bir noktaya gelecektir. Her kurumun kendine özgü sorunları ve çözüm yolları olacaktır. Bu da, hem kurum tecrübesi hem de ülke deneyimimizin artırılması için kaçınılmazdır. Dolayısı ile her kurumun bu yöndeki çabası bizim için çok önemlidir.

Kurumlarımızın gelişimine yönelik kuralları ortaya koymak, hedef belirlemek, bu hedefe ulaşmak için yönlendirmek, yol göstermek ve hedefe ulaştıktan sonra da bir sonraki hedefi göstermek de Bakanlığımızın görevidir.  Sistem sürekli kendini geliştirmek durumundadır.  Buradan yola çıkarak, Bakanlığımız kurumlarımız için kalite konusunda hedefi sürekli bir üst noktaya taşımaya, sistem belli bir noktaya geldikçe çıtayı bir sonraki hedefe yöneltmeye devam edecektir.

Örnek İndikatör Uygulamaları

Sağlık araştırmalarında teknik destek